MỤC LỤC

CÁC LỖI TRÍCH DẪN PHỔ BIẾN LÀM TĂNG TỶ LỆ TRÙNG LẶP TRONG TURNITIN

Nhiều công trình nghiên cứu có tỷ lệ trùng lặp cao không phải do sao chép, mà do lỗi trích dẫn. Bài viết phân tích các lỗi trích dẫn phổ biến làm tăng tỷ lệ trùng lặp trong Turnitin.

1. Tỷ lệ trùng lặp cao không đồng nghĩa với đạo văn

Trong nghiên cứu học thuật (academic research), Turnitin thường được sử dụng như công cụ hỗ trợ kiểm tra trùng lặp. Tuy nhiên, trên thực tế, không ít sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh rơi vào tình trạng tỷ lệ trùng lặp cao dù không có chủ ý sao chép nội dung.

Nguyên nhân cốt lõi của hiện tượng này không nằm ở hành vi đạo văn, mà xuất phát từ việc trích dẫn học thuật chưa đúng bản chất. Khi trích dẫn bị hiểu như thao tác kỹ thuật hoặc công cụ đối phó, các lỗi tưởng chừng nhỏ có thể làm gia tăng đáng kể tỷ lệ trùng lặp và ảnh hưởng trực tiếp đến đánh giá học thuật của công trình.

2. Lỗi sao chép nguyên văn dù đã ghi nguồn

Một lỗi rất phổ biến là sao chép nguyên văn nội dung từ tài liệu tham khảo, sau đó ghi nguồn theo đúng hình thức. Về mặt hình thức, hành vi này có trích dẫn; nhưng về bản chất học thuật, đây vẫn là sao chép nguyên văn, đặc biệt khi đoạn trích quá dài hoặc chiếm tỷ trọng lớn trong bài viết.

Turnitin có khả năng nhận diện các đoạn trùng lặp nguyên văn, kể cả khi đã có trích dẫn. Do đó, việc ghi nguồn không tự động làm giảm tỷ lệ trùng lặp nếu người viết không diễn đạt lại bằng ngôn ngữ học thuật của mình.

3. Lỗi diễn giải lại nhưng giữ nguyên cấu trúc câu

Nhiều người viết cố gắng diễn giải lại nội dung từ tài liệu gốc, nhưng vẫn giữ nguyên cấu trúc câu, trình tự lập luận hoặc cụm từ đặc trưng. Đây là lỗi thường gặp trong viết học thuật (academic writing), đặc biệt ở những người chưa làm chủ kỹ năng diễn đạt học thuật.

Trong trường hợp này, Turnitin vẫn có thể nhận diện mức độ tương đồng cao, bởi phần mềm không chỉ so sánh từ ngữ mà còn phân tích cấu trúc ngôn ngữ. Lỗi này cho thấy người viết chưa thực sự hiểu nội dung được trích dẫn, mà chỉ thay đổi bề mặt ngôn từ.

4. Lỗi trích dẫn nhưng không tích hợp vào lập luận

Một lỗi khác làm tăng tỷ lệ trùng lặp là việc đưa các đoạn trích dẫn vào bài viết mà không gắn với lập luận nghiên cứu. Các đoạn này thường tồn tại như “khối thông tin độc lập”, tách rời khỏi mạch phân tích và tổng hợp.

Khi trích dẫn không được tích hợp vào lập luận, bài viết trở thành tập hợp các đoạn sao chép có nguồn, thay vì một công trình nghiên cứu có tư duy học thuật. Điều này không chỉ làm tăng tỷ lệ trùng lặp, mà còn khiến bài viết bị đánh giá thấp về chất lượng học thuật.

5. Lỗi trích dẫn không nhất quán giữa nội dung và danh mục tài liệu tham khảo

Sự thiếu nhất quán giữa trích dẫn trong văn bản và danh mục tài liệu tham khảo cũng có thể làm gia tăng tỷ lệ trùng lặp. Chẳng hạn, một số nguồn được trích dẫn nhiều lần trong nội dung nhưng không được trình bày đầy đủ hoặc chính xác ở danh mục cuối bài.

Khi thông tin trích dẫn không rõ ràng, người viết thường phải giữ nguyên nhiều đoạn văn từ tài liệu gốc để “chắc chắn”, vô tình làm tăng mức độ trùng lặp. Lỗi này phản ánh hạn chế trong kỹ năng nghiên cứu (research skills) và quản lý tài liệu khoa học.

6. Lỗi lạm dụng trích dẫn thứ cấp

Trích dẫn thứ cấp, tức là trích dẫn lại một tài liệu thông qua một nguồn trung gian, nếu bị lạm dụng sẽ làm tăng nguy cơ trùng lặp. Khi người viết không tiếp cận trực tiếp tài liệu gốc, việc diễn đạt lại thường kém linh hoạt và dễ trùng lặp với cách diễn đạt của nguồn trung gian.

Trong các luận văn và luận án (thesis and dissertation), lạm dụng trích dẫn thứ cấp còn làm suy yếu nền tảng học thuật và dễ bị phản biện khoa học đánh giá thấp.

7. Hiểu đúng vai trò của Turnitin trong nghiên cứu học thuật

Turnitin không phải là công cụ đánh giá chất lượng nghiên cứu, mà là công cụ hỗ trợ nhận diện mức độ tương đồng văn bản. Việc tỷ lệ trùng lặp cao cần được phân tích dựa trên ngữ cảnh trích dẫn, thay vì xem đó là bằng chứng duy nhất của vi phạm đạo đức nghiên cứu.

Khi người viết hiểu đúng vai trò của Turnitin, trích dẫn học thuật sẽ được sử dụng như công cụ xây dựng lập luận khoa học, không phải như phương tiện né tránh kiểm tra.

8. Định hướng hạn chế trùng lặp từ góc độ trích dẫn học thuật

Để hạn chế tỷ lệ trùng lặp một cách bền vững, người nghiên cứu cần tập trung vào việc hiểu sâu tài liệu, diễn đạt lại bằng tư duy học thuật cá nhân và tích hợp trích dẫn vào lập luận nghiên cứu. Đây là yêu cầu cốt lõi của phương pháp nghiên cứu (research methodology) và viết học thuật chuyên sâu (scholarly writing).

Khi trích dẫn được sử dụng đúng bản chất, tỷ lệ trùng lặp sẽ phản ánh đúng mức độ kế thừa tri thức, thay vì trở thành rào cản hình thức trong nghiên cứu.

Kết luận

Các lỗi trích dẫn phổ biến là nguyên nhân chính làm tăng tỷ lệ trùng lặp trong Turnitin, ngay cả khi người viết không có ý định sao chép. Việc nhận diện và khắc phục những lỗi này giúp nâng cao tính học thuật, bảo đảm đạo đức nghiên cứu và cải thiện chất lượng công trình khoa học trong dài hạn.

Trong thực tiễn, việc hiểu đúng bản chất trích dẫn và cách diễn đạt học thuật thường cần được trao đổi và hướng dẫn có hệ thống để tránh những sai lệch khó khắc phục về sau.